تکامل طولانی مدت انسانها در طبیعت، سبب ارتباط تنگاتنگ آنها به چشماندازهای طبیعی شده است و به همین دلیل جدایی آنها از طبیعت، به دلیل سبک زندگی شهری، سبب اختلالهای روانی شده است که حتی با نام بیماریهای سبک زندگی نیز شناخته میشود. باغبانی درمانی، فرایندی هدفمند است که در آن فعالیتهای مرتبط با باغبانی جسم، ذهن و روان افراد را بهبود میبخشد. تاریخچه باغبانی درمانی به باغهای تمدن های باستانی مانند میان رودان، پارس، مصر، یونان و روم میرسد، زیرا این باغها به شیوهای طراحی میشدند که همه حواس پنجگانه انسانها را برانگیزند. باغبانی درمانی که با نام باغبانی درمانگر و باغبانی اجتماعی و درمانگر نیز شناخته میشود، برای همه ردههای سنی و در همه دوران زندگی انسانها لازم است، اگر چه برای گروههای ویژهای از جامعه که از اختلالهای روانی مانند اضطراب، افسردگی، تمایل به خودکشی، اضطراب پس از سانحه، معلولیت جسمی و ذهنی رنج میبرند، اثربخشتر است. سالمندان، کودکان، دانشآموزان، دانشجویان، قهرمانان نظامی، زندانیان و بزهکاران از گروههای مهم دیگر جامعه هستند که میتوانند به طور موثری از خدمات باغبانی درمانی بهرهمند شوند. باغبانی درمانی به صورت فعالیتهای درونخانهای و فضای آزاد، قابل برنامهریزی است و میتواند به صورت فعال و یا غیرفعال، توسط افراد انجام شود. فعالیتهای باغبانی در قالب باغبانی درمانی، سبب بهبودی سلامت روان میشود و در بسیاری از کشورهای جهان انجام میشود اما ژاپن، کره جنوبی و چین در آسیا پیشرو میباشند. یکی از موثرترین راهکارها برای نهادینه کردن خدمات باغبانی درمانی در ایران، مشارکت وزارتخانهها، سازمانها، ادارهها و نهادهای اجرایی است. بنابراین، وزارتخانههایی مانند آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت و آموزش پزشکی میتوانند نقش بسیار کلیدی در اجرای فعالیتهای باغبانی درمانی داشته باشند. افزون بر این، نقش شهرداریها نیز بسیار مهم است، زیرا میتوانند طراحیهای منظر را بر پایه باغ و منظر شفابخش انجام دهند. برگزاری کارگاههای آموزشی برای افزایش آگاهی و اطلاعات عمومی شهروندان نیز از جمله گزینههای مناسب برای ترویج باغبانی درمانی در جامعه است.از سوی دیگر، از چالشهای مربوط به باغبانی درمانی، کمبود دانش در این زمینه و گرایش جامعه به روشهای سنتی درمان است. ساز وکار فعالیتهای باغبانی در قالب باغبانی درمانی و یا باغبانیِ درمانگر، ریشه در طبیعت درمانی دارد. در این مقاله، ادبیات مربوط به باغبانی درمانی و راهبردهای آن به همراه دستاوردهای گزارش شده با تاکید بر برخی گروههای جامعه، مرور میشود.
Farahmand H, Farrahmand H. The Importance of Horticulture Therapy for Improvement of Society’s Mental Health: A Qualitative Review Study. IJHST 2025; 26 (4) :301-328 URL: http://journal-irshs.ir/article-1-742-fa.html
فرهمند همایون، فرهمند هومن. اهمیت باغبانی درمانی برای بهبود بهداشت روان جامعه: مطالعهای کیفی و مروری. مجله علوم و فنون باغبانی ایران. 1404; 26 (4) :301-328