پاپایایکی از میوههای مهم گرمسیری است که در ایران به صورت گلخانهای و از طریق کشت بذر تکثیر میشود. رشد سریع و افزایش ارتفاع دانهالها، مهمترین چالش تولید پاپایا در شرایط گلخانهای است. برخورد شاخهها با سقف گلخانه و شکستگی ناشی از وزن بالای میوهها، تولیدکنندگان را مجبور به حذف زودهنگام درختان و جایگزینی آنها با دانهالهای جدید میکند. بهمنظور بررسی تأثیر هرس ریشه و کاربرد خاکی غلظتهای مختلف پاکلوبوترازول (PBZ) بر رشد رویشی، عملکرد و کیفیت میوه پاپایا رقم ‘Sweet Sense’، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با شش تیمار و سه تکرار (هر تکرار شامل دو درخت) طی سالهای 1403–1402 در شهرستان دزفول (استان خوزستان) اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل موارد زیر بودند: شاهد (بدون هرس ریشه و بدون کاربرد پاکلوبوترازول)، هرس ریشه (هرس متوازن ۲۵ درصد از حجم ریشه)، هرس متوازن ۲۵ درصد از حجم ریشه همراه با کاربرد ۲۵۰ میلیگرم در لیتر پاکلوبوترازول، و کاربرد پاکلوبوترازول با غلظتهای ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلیگرم در لیتر. نتایج نشان داد که تیمارهای بهکار رفته، تأثیر معنیداری بر ارتفاع درخت و سطح مقطع تنه (TCSA) داشتند به طوریکه بیشترین ارتفاع و سطح مقطع تنه مربوط به تیمار شاهد (بدون هرس و بدون کاربرد PBZ) بود؛ در حالی که کمترین ارتفاع در تیمار ترکیبی هرس ریشه + PBZ با غلظت ۲۵۰ میلیگرم در لیتر (43 درصد کاهش نسبت به شاهد)، و بیشترین کاهش سطح مقطع تنه در تیمار هرس ریشه مشاهده شد (30 درصد کاهش نسبت به شاهد). در بررسی صفات مربوط به عملکرد، تیمارها تأثیر معنیداری بر تعداد گل، تعداد میوه و عملکرد میوه داشتند. بیشترین عملکرد میوه در تیمارهای پاکلوبوترازول با غلظتهای ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلیگرم در لیتر بهترتیب با مقادیر ۲۱۲، ۱۹۱ و ۱۷۵ کیلوگرم به ازای هر درخت ثبت شد. در مقابل، کمترین عملکرد مربوط به تیمار هرس ریشه بود که مقدار آن ۱۰۹ کیلوگرم در هر درخت گزارش گردید. همچنین، بیشترین وزن متوسط میوه در تیمارهای ۲۵۰ ، 500 و 1000 میلیگرم در لیتر پاکلوبوترازول به ترتیب با 1120، 944 و 988 گرم مشاهده شد، در حالیکه کمترین وزن میوه به تیمار شاهد اختصاص داشت (۷۹۶ گرم). برخلاف صفات مواد جامد محلول (TSS) و اسیدیته قابل تیتراسیون (TA)، سایر صفات کیفی میوه تحتتأثیر تیمارها قرار نگرفتند. بالاترین TSS (67/10 درجه بریکس) و TA (3/0 گرم بر 100 گرم وزن تر) در تیمار ترکیبی هرس ریشه + PBZ با غلظت ۲۵۰ میلیگرم در لیتر ثبت شد.در مجموع بین تیمارهای ارزیابی شده، کاربرد خاکی پاکلوبوترازول در غلظتهای ۲۵۰و ۵۰۰ میلیگرم در لیتر بهعنوان تیمارهای برتر شناسایی شد. این دو تیمار توانستند رشد رویشی گیاه پاپایا را بهترتیب هفتو ۱۰ درصد کاهش داده و در مقابل، عملکرد را به میزان ۳۲و ۲۰ درصد افزایش دهند، بدون آنکه تفاوت معنیداری در صفات کیفی میوه نسبت به تیمار شاهد ایجاد کنند. این یافتهها نشاندهنده اثربخشی هرس ریشه و PBZدر کنترل رشد گیاه پاپایا، بهبود عملکرد بدون اثر منفی بر کیفیت میوه است.
Eydi G A, Roozban M R, Sarikhani S, Sadeghi-Majd R, Vahdati K. Effects of Root Pruning and Paclobutrazol Application on Growth, Yield, and Fruit Quality of Papaya (Carica papaya L. ‘Sweet Sense’) under Greenhouse Conditions. IJHST 2025; 26 (4) :329-342 URL: http://journal-irshs.ir/article-1-735-fa.html
عیدی قدرت اله، روزبان محمودرضا، ساریخانی سعادت، صادقی مجد رسول، وحدتی کورش. تأثیر هرس ریشه و کاربرد پاکلوبوترازول بر رشد، عملکرد و کیفیت میوه پاپایا
(Carica papaya L. 'Sweet Sense') در شرایط گلخانه. مجله علوم و فنون باغبانی ایران. 1404; 26 (4) :329-342
