تنظیمکنندههای رشد گیاهیترکیبات طبیعی یا مصنوعی هستند که رشد و بلوغ گیاهان را از طریق تأثیر بر فرآیندهای فیزیولوژیکی تغییر یا کنترل میکنند. اگر این ترکیبات به صورت طبیعی در گیاه تولید شوند، به آنها فایتوهورمون یا هورمون گیاهی گفته میشود. پنج گروه اصلی هورمونهای گیاهی شامل اکسینها، سیتوکینینها، جیبرلینها، اتیلن و آبسیزیک اسید هستند. با این حال، گروههای دیگری از مواد فعال رشد گیاهی نیز وجود دارند که نمیتوان آنها را در این پنج دسته جای داد، اما عملکرد مشابهی دارند و میتوانند رشد گیاه را مهار یا تحریک کنند. این ترکیبات شامل براسینواستروئیدها، سالسیلیک اسید، جاسمونیک اسیدها، تریازولها، محرکهای رشد (مانند هیمکسازول و پیریپروپانول)، برگریزانها (مانند کلسیم سیانامید و دیمتیپین) و کندکنندههای رشد هستند. کندکنندههای رشد گیاهی در غلظت مناسب میتوانند بدون ایجاد سمیت یا بدشکلی، طول شاخ و برگ و الگوی رشد گیاه را کاهش دهند. این اثر عمدتاً از طریق کاهش بزرگشدن سلولی و تا حدی از طریق کاهش نرخ تقسیم سلولی حاصل میشود. برخی از این کندکنندهها اهمیت تجاری بالایی در کشاورزی و باغبانی دارند و ابزار موثری برای دستیابی به اهداف مورفولوژیکی خاص محسوب میشوند. با این حال، اثرگذاری آنها به گونه گیاهی، مرحله رشد، دوز و شرایط محیطی بستگی دارد. استفاده بیش از حد یا نادرست میتواند منجر به توقف رشد، تأخیر در گلدهی یا پیامدهای منفی دیگر شود. علاوه بر این، برخی علفکشها و آفتکشها نیز از گروه تنظیمکنندهها و کندکنندههای رشد هستند که نیازمند دقت در زمان و غلظت کاربرد میباشند تا اثر منفی بر رشد گیاه ایجاد نکنند. هدف این مقاله، معرفی برخی از کندکنندههای رشد، نکات کلیدی در زمان استفاده برای دستیابی به عملکرد مطلوب، کاربردهای آنها و پیامدهای بالقوه استفاده نادرست این ترکیبات است. درک صحیح از این عوامل میتواند به بهینهسازی استفاده از تنظیمکنندههای رشد و افزایش بهرهوری کشاورزی کمک کند.
Shahsavandi F, Eshghi S, Ahmadi Y, Mafakheri H. Application of Growth Retardants in Plants: Challenges and Opportunities. IJHST 2026; 27 (1) :1-16 URL: http://journal-irshs.ir/article-1-734-fa.html
شاهسوندی فاطمه، عشقی سعید، احمدی یوسف، مفاخری حمزه. کاربرد کندکنندههای رشد در گیاهان: چالشها و فرصتها. مجله علوم و فنون باغبانی ایران. 1405; 27 (1) :1-16
