گل همیشه‌بهار (Calendula officinalis L.) علاوه بر ارزش زینتی، به دلیل خواص درمانی گسترده،کاربرد فراوانی در طب سنتی و صنایع داروسازی دارد. اندام های مختلف این گیاه دارای متابولیت های ثانویه متنوعی با ترکیب و غلظت های متفاوت هستند که نقش مهمی در ویژگی های دارویی آن ایفا می کنند. با وجود انجام پژوهش های متعدد بر روی ترکیبات متابولیتی گل های همیشه بهار، اطلاعات موجود درباره سایر اندام های رویشی هوایی گیاه، محدود است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی مستقل و مقایسه ترکیبات آلی فرار (VOCs) در برگ و ساقه گیاه همیشه‌بهار و ارزیابی ظرفیت دارویی این اندام‌ها به‌عنوان منابعی از ترکیبات زیست‌فعال ارزشمند انجام شد. گیاهان در شرایط گلخانه‌ای و در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار کشت شدند. پروفایل ترکیبات آلی فرار برگ و ساقه با استفاده از روش HS-SPME-GC-MS تعیین و مقایسه شد. در مجموع، 173 متابولیت آلی فرّار ازخانواده ترپن‌ها و ترپنوئیدها، آلدهیدها، ترکیبات آروماتیک، استرهای اسید چرب، هیدروکربن‌ها و کتون‌ها در هر دو بافت شناسایی شدند. مقایسه دو بافت برگ و ساقهنشان داد که 73 و 75 متابولیت ختصاصی به ترتیب به طور اختصاصی در برگ و ساقه تجمع یافته اند، درحالی که تنها 25 متابولیت بین هر دو بافت مشترک بودند. نتایج آنالیزهای چندمتغیره، شامل PCA[1] و PLS-DA[2] جدایی کامل و وابسته به بافت برگ و ساقه را نشان داد، به طوری که مؤلفه اول بیش از 98٪ واریانس کل داده‌ها را تبیین کرد. مطالعات دقیق تر نشان داد که متابولیت هایی نظیر beta-Pinene، Methyl salicylate، Benzaldehyde و Caryophyllene در برگ فراوانی بیشتری داشتند، در حالی که Thymol، alpha-Caryophyllene، Heptanal و delta-Selinene عمدتاً در ساقه تجمع یافته بودند. آنالیز شبکه همبستگی نشان داد که در برگ، متابولیت هایی نظیر beta-Myrcene و beta-Pinene با سایر ترپن‌ها همبستگی مثبت قوی داشتند، در حالی که در ساقه، Thymol و alpha-Caryophyllene با متابولیت‌های اختصاصی ساقه شبکه‌ای هماهنگ تشکیل دادند. در مجموع نتایج پژوهش حاضر نشان داد که برگ و ساقه گیاه همیشه بهار دارای متابولیت های ثانویه متنوع و ارزشمندی با سازمان دهی متابولیکی اختصاصی هستند.شناسایی این الگوی متابولیتی، مبنای علمی مناسبی برای استخراج هدفمند ترکیبات موثرهو توسعه فرآورده های دارویی و آرایشی-بهداشتی فراهم می کند و در عین حال، با بهره برداری از اندام‌های رویشی کم‌مصرف، به ارزش‌افزوده گیاه همیشه بهار و کاهش ضایعات گیاهی کمک خواهد کرد
tavakol E, bahmanyar M, Araniti F, Golmakani M. Comparative Profile of Secondary Metabolites in Stem and Leaf of Pot Marigold (Calendula officinalis L.). IJHST 2026; 27 (2) :211-224 URL: http://journal-irshs.ir/article-1-770-fa.html
توکل الهه، بهمنیار مهشید، آرانیتی فابریتزیو، گلمکانی محمد تقی. پروفایل مقایسه ای متابولیت های ثانویه در ساقه و برگ همیشه بهار Calendula officinalis L.)). مجله علوم و فنون باغبانی ایران. 1405; 27 (2) :211-224
