fa ارزیابی پتانسیل تحمل به خشکی در مرحله تنژیدن بذر اکوتیپ‌‌های مختلف یونجه‌باغی (Securigera varia L.) به‌‌عنوان گونه بومی با قابلیت زینتی و کاربرد در فضای سبز تنش های محیطی Environmental stresses پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">برای ارزیابی اثر تنش خشکی بر شاخص‌های تنژیدن بذر و رشد گیاهچه در اکوتیپ‌های مختلف یونجه‌‌باغی </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">(</span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">Securigera varia</span></i><i> </i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">L</span><i><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span></i><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">)</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">،</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"> آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح به‌طور کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. بذر 10 اکوتیپ بومی این گونه از مناطق همدان، نهاوند، پاوه، سمنان، سنندج، سروآباد، سقز، کرمانشاه، ایلام و مریوان جمع‌آوری شدند. سپس تنش خشکی با بهره‌گیری از محلول &nbsp;</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">PEG</span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">6000</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">در سطوح صفر (شاهد)، 2-، 4-، 6- و 8- بار، درون پتری‌دیش اعمال شد. پس از 14 روز، شاخص‌های تنژیدن و رشد گیاهچه اندازه‌گیری شد</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span><span style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"> نتایج نشان داد با افزایش شدت تنش خشکی از صفر (شاهد) تا 8- بار، شاخص‌های تنژیدن و رشد گیاهچه به‌طور معنی‌داری کاهش یافت. در اکوتیپ مریوان، درصد تنژیدن از 100% در تیمار شاهد به 67/37% و سرعت تنژیدن از 29/5 به 73/0 در سطح تنش 8- بار، کاهش یافت. با افزایش سطح تنش، میانگین تنژیدن روزانه و سرعت تنژیدن روزانه کاهش یافت ولی میانگین زمان تنژیدن و ضریب سرعت تنژیدن افزایش یافت. همچنین، طول ریشه‌چه و ساقه‌چه، وزن خشک گیاهچه و شاخص بنیه بذر در تمام اکوتیپ‌ها کاهش یافت و ضریب آلومتریک، به‌ویژه در اکوتیپ‌هایی مانند سنندج، مریوان و سقز نیز کاهش معنی‌داری نشان داد. در مجموع، تنش خشکی با تأثیر بر فرآیندهای فیزیولوژیکی و کاهش کارایی جذب آب، موجب افت یکنواختی و بنیه بذر شد. براساس واکاوی خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی، اکوتیپ‌‌های نهاوند و سمنان، در بیشتر سطوح خشکی عملکرد بالایی داشتند و در گروه متحمل قرار گرفتند و می‌توانند در برنامه‌های به‌‌نژادی و کشت در شرایط کم‌آبی، مورد بهره‌برداری قرار گیرند</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span></span></span></span></span></span></div> <div></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif">To evaluate the effects of drought stress on seed germination and seedling growth traits in different ecotypes of crown vetch (<i>Securigera varia</i> L.), a factorial experiment was conducted using a completely randomized design with three replications. Ten native seed ecotypes were collected from Hamadan, Nahavand, Paveh, Semnan, Sanandaj, Sarvabad, Saghez, Kermanshah, Ilam, and Marivan. Drought stress was imposed using polyethylene glycol (PEG 6000) solutions at osmotic potentials of 0 (control), &ndash;2, &ndash;4, &ndash;6, and &ndash;8 bar. After 14 days, traits including germination percentage and rate, mean germination time, radicle and plumule length, seedling dry weight, seed vigor index, and allometric coefficient were measured. Results indicated that increasing drought intensity from 0 to &ndash;8 bar significantly reduced germination and seedling growth indices. Germination percentage declined from 100% in some ecotypes to 37.67% in the Marivan ecotype at &ndash;8 bar, while the Nahavand ecotype exhibited the highest germination rate (85.33%) at the same stress level. The germination rate decreased from 5.29 under control conditions to 0.73 under severe stress in the Marivan ecotype. The mean daily germination in the Nahavand ecotype decreased from 1.7 (control) to 0.63 (&ndash;8 bar), whereas the Sanandaj ecotype demonstrated the greatest reduction from 6.9 to 1.7. Mean germination time increased with stress severity, reaching 6.9 days in the Hamadan ecotype at &ndash;8 bar compared to 2.5 days under control conditions. Daily germination speed also decreased, reaching a minimum of 0.15 under severe stress, while the germination rate coefficient in the Semnan ecotype increased to a maximum of 0.20 under mild stress (&ndash;2 bar). Radicle and plumule lengths, seedling dry weight, and seed vigor index decreased across all ecotypes, with the allometric coefficient showing significant reductions, particularly in the Sanandaj, Marivan, and Saghez ecotypes. Overall, drought stress negatively affected physiological processes and water uptake efficiency, leading to diminished seed vigor and uniformity. Based on hierarchical cluster analysis, Nahavand and Semnan ecotypes exhibited high performance across most drought levels and were classified in the tolerant group, indicating their potential for use in breeding programs and cultivation under water-limited conditions.</span></span></span></span></div> درصد تنژیدن, سرعت تنژیدن, شاخص بنیه بذر, شاخص‌‌های رشد, واکاوی خوشه‌‌ای Cluster analysis, Germination percentage, Germination rate, Growth indices, Seed vigor index 201 218 http://journal-irshs.ir/browse.php?a_code=A-10-300-1&slc_lang=fa&sid=1 Rahimeh Saberfar رحیمه صابرفر saber1139@gmail.com 100319475328460011021 100319475328460011021 No University of Kurdistan دانشگاه کردستان Farzad Nazari فرزاد نظری f.nazari@uok.ac.ir 100319475328460011022 100319475328460011022 Yes University of Kurdistan دانشگاه کردستان Gholamreza Heidari غلامرضا حیدری g.heidari@uok.ac.ir 100319475328460011023 100319475328460011023 No University of Kurdistan دانشگاه کردستان Sirwan Babaei سیروان بابایی sirwan.babaei1@gmail.com 100319475328460011024 100319475328460011024 No University of Kurdistan دانشگاه کردستان Ayoub Ayoub Molaahmad Nalousi ایوب ملا احمد نالوسی a.nalousi5@gmail.com 100319475328460011025 100319475328460011025 No University of Kurdistan دانشگاه کردستان