Iranian Journal of Horticultural Science and Technology

fa تأثیر هرس ریشه و کاربرد پاکلوبوترازول بر رشد، عملکرد و کیفیت میوه پاپایا (Carica papaya L. 'Sweet Sense') در شرایط گلخانه‌ Effects of Root Pruning and Paclobutrazol Application on Growth, Yield, and Fruit Quality of Papaya (Carica papaya L. ‘Sweet Sense’) under Greenhouse Conditions میوه کاری(میوه های ریز، معندله و سردسیری، نیمه گرمسیری، میوه‌های خشک) Pomology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">پاپایا یکی از میوه‌های مهم گرمسیری است که در ایران به صورت گلخانه‌‌ای و از طریق کشت بذر تکثیر می‌شود. رشد سریع و افزایش ارتفاع دانهال‌‌ها، مهم‌‌ترین چالش تولید پاپایا در شرایط گلخانه‌‌ای است. برخورد شاخه‌ها با سقف گلخانه و شکستگی ناشی از وزن بالای میوه‌ها، تولیدکنندگان را مجبور به حذف زودهنگام درختان و جایگزینی آن‌ها با دانهال‌های جدید می‌‌کند. به‌منظور بررسی تأثیر هرس ریشه و کاربرد خاکی غلظت‌های مختلف پاکلوبوترازول (PBZ) بر رشد رویشی، عملکرد و کیفیت میوه پاپایا رقم ‘Sweet Sense’، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با شش تیمار و سه تکرار (هر تکرار شامل دو درخت) طی سال‌های 1403–1402 در شهرستان دزفول (استان خوزستان) اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل موارد زیر بودند: شاهد (بدون هرس ریشه و بدون کاربرد پاکلوبوترازول)، هرس ریشه (هرس متوازن ۲۵ درصد از حجم ریشه)، هرس متوازن ۲۵ درصد از حجم ریشه همراه با کاربرد ۲۵۰ میلی‌گرم در لیتر پاکلوبوترازول، و کاربرد پاکلوبوترازول با غلظت‌های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر. نتایج نشان داد که تیمارهای به‌کار رفته، تأثیر معنی‌داری بر ارتفاع درخت و سطح مقطع تنه (TCSA) داشتند به طوریکه بیشترین ارتفاع و سطح مقطع تنه مربوط به تیمار شاهد (بدون هرس و بدون کاربرد PBZ) بود؛ در حالی که کمترین ارتفاع در تیمار ترکیبی هرس ریشه + PBZ با غلظت ۲۵۰ میلی‌گرم در لیتر (43 درصد کاهش نسبت به شاهد)، و بیشترین کاهش سطح مقطع تنه در تیمار هرس ریشه مشاهده شد (30 درصد کاهش نسبت به شاهد). در بررسی صفات مربوط به عملکرد، تیمارها تأثیر معنی‌داری بر تعداد گل، تعداد میوه و عملکرد میوه داشتند. بیشترین عملکرد میوه در تیمارهای پاکلوبوترازول با غلظت‌های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر به‌ترتیب با مقادیر ۲۱۲، ۱۹۱ و ۱۷۵ کیلوگرم به ازای هر درخت ثبت شد. در مقابل، کمترین عملکرد مربوط به تیمار هرس ریشه بود که مقدار آن ۱۰۹ کیلوگرم در هر درخت گزارش گردید. همچنین، بیشترین وزن متوسط میوه در تیمارهای ۲۵۰ ، 500 و 1000 میلی‌گرم در لیتر پاکلوبوترازول به ترتیب با 1120، 944 و 988 گرم مشاهده شد، در حالی‌که کمترین وزن میوه به تیمار شاهد اختصاص داشت (۷۹۶ گرم). برخلاف صفات مواد جامد محلول (TSS) و اسیدیته قابل تیتراسیون (TA)، سایر صفات کیفی میوه تحت‌‌تأثیر تیمارها قرار نگرفتند. بالاترین TSS (67/10 درجه بریکس) و TA (3/0 گرم بر 100 گرم وزن تر) در تیمار ترکیبی هرس ریشه + PBZ با غلظت ۲۵۰ میلی‌گرم در لیتر ثبت شد. در مجموع بین تیمارهای ارزیابی شده، کاربرد خاکی پاکلوبوترازول در غلظت‌های ۲۵۰ و ۵۰۰ میلی‌گرم در لیتر به‌عنوان تیمارهای برتر شناسایی شد. این دو تیمار توانستند رشد رویشی گیاه پاپایا را به‌ترتیب هفت و ۱۰ درصد کاهش داده و در مقابل، عملکرد را به میزان ۳۲ و ۲۰ درصد افزایش دهند، بدون آنکه تفاوت معنی‌داری در صفات کیفی میوه نسبت به تیمار شاهد ایجاد کنند. این یافته‌‌ها نشان‌دهنده اثربخشی هرس ریشه و PBZ در کنترل رشد گیاه پاپایا، بهبود عملکرد بدون اثر منفی بر کیفیت میوه است.</div>   <div style="text-align: justify;">Papaya is an important tropical fruit crop cultivated in Iran under greenhouse conditions and propagated through seed. Rapid growth and excessive height of seedlings represent major challenges in greenhouse papaya production. Contact of branches with the greenhouse roof and breakage caused by the heavy fruit load often force growers to remove trees and replace them with new seedlings. To evaluate the effects of root pruning and soil application of different concentrations of paclobutrazol (PBZ) on vegetative growth, yield, and fruit quality of papaya cv. ‘Sweet Sense’, an experiment was conducted in a completely randomized design with six treatments and three replications (each replication comprising two trees) during 2023–2024 in Dezful, Khuzestan Province, Iran. The treatments included: control (no root pruning and no paclobutrazol), root pruning (25% balanced removal of root volume), combined root pruning + 250 mg L⁻¹ PBZ, and application of PBZ at 250, 500, and 1000 mg L⁻¹. The results showed that the treatments had significant effects on tree height and trunk cross-sectional area (TCSA). The tallest trees and largest TCSA were recorded in the control, whereas the shortest trees were observed in the combined root pruning + 250 mg L⁻¹ PBZ treatment (43% reduction compared with control). The greatest reduction in TCSA occurred in the root-pruning treatment (30% reduction). Yield components—including flower number, fruit number, and fruit yield—were significantly influenced by the treatments. The highest yields were obtained with 250, 500, and 1000 mg L⁻¹ PBZ (212, 191, and 175 kg per tree, respectively), while the lowest yield occurred in the root-pruning treatment (109 kg per tree). Average fruit weight was also greatest in the 250, 1000, and 500 mg L⁻¹ PBZ treatments (1120, 944, and 988 g, respectively), and lowest in the control (796 g). Except for total soluble solids (TSS) and titratable acidity (TA), other fruit quality traits were not significantly affected. The highest TSS (10.67 °Brix) and TA (0.30 g per 100 g fresh weight) were recorded in the combined root pruning + 250 mg L⁻¹ PBZ treatment. Overall, soil application of 250 and 500 mg L⁻¹ PBZ was identified as the most effective, reducing vegetative growth by 7% and 10% and increasing yield by 32% and 20%, respectively, without negatively affecting fruit quality. These results highlight the potential of root pruning and PBZ for growth control and yield enhancement in greenhouse-grown papaya.</div> خربزه درختی, کند کننده‌های رشد, کنترل رشد, کاهش ارتفاع Papaya, Growth retardants, Growth control, Height reduction 329 342 http://journal-irshs.ir/browse.php?a_code=A-10-1048-1&slc_lang=fa&sid=1 Ghodrat Allah Eydi قدرت اله عیدی ghodrat.eydi@ut.ac.ir 100319475328460011149 100319475328460011149 No دانشگاه تهران Mahmoud Reza Roozban محمودرضا روزبان mroozban@ut.ac.ir 100319475328460011150 100319475328460011150 Yes دانشگاه تهران Saadat Sarikhani سعادت ساریخانی saadat.sarikhani@ut.ac.ir 100319475328460011151 100319475328460011151 No دانشگاه تهران Rasoul Sadeghi-Majd رسول صادقی مجد sadeghimajd@ut.ac.ir 100319475328460011152 100319475328460011152 No دانشگاه تهران Kourosh Vahdati کورش وحدتی kvahdati@ut.ac.ir 100319475328460011153 100319475328460011153 No دانشگاه تهران