fa تولید رویان و گیاهان نیم‌گان از گرده پرتو دیده با گاما در خربزه ایرانی سبزیکاری Vegetable crops پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:12.0pt;">روش گرده پرتوتابی شده موفق‌ترین روش تولید نیم‌گان (هاپلوئید) در گیاهان جالیزی می‌باشد. این پژوهش به‌منظور بررسی اثر شدت‌های مختلف پرتو گاما، نژادگان و مرحله نموی رویان حاصل از روش گرده پرتوتابی شده، بر انگیزش رویان‌های</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:12.0pt;">نیم‌گان در چند توده بومی خربزه و دورگه این توده‌ها با رقم‌های خارجی انجام شد. گل‌های ماده گیاهان مادری با گرده‌های پرتوتابی شده گرده‌‌افشانی شدند. 21 تا 25 روز پس از باروری، رویان‌هایی که در مرحله‌های مختلف نموی بودند، از بذرهای حاصل خارج و روی محیط کشت </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">E20A</span></span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:12.0pt;">کشت شدند. برای تشخیص و جداسازی رویان‌های انگیزش شده، از روش‌های کشت مستقیم، کشت مایع و روش تلفیقی (کشت مستقیم جنین و کشت مایع) استفاده شد. روش‌های کشت مایع و تلفیقی در افزایش کارایی تولید گیاهان نیم‌گان اثر بسزایی داشتند. نتیجه‌های حاصل از تعیین شدت کارا، نشان داد که در انگیزش بکرزایی و نمو میوه، شدت 550 گری کاراترین شدت پرتو گاما بود، درحالی که شدت‌های پایین‌تر در انگیزش رویان نیم‌گان کارا نبودند. از بین نژادگان‌های مختلف، توده طالبی سمسوری (2/%1) و طالبی ساوه (1/%1) بالاترین درصد نمو رویان به بذر را نشان دادند. برخی از رویان‌هایی که در مرحله نموی قلبی شکل و لپه‌ای بودند، قادر به باززایی گیاهچه شدند. در کل از 274 رویان به‌دست آمده از گرده‌‌افشانی با گرده پرتودیده، 52 گیاهچه بکرزای خربزه باززایی شدند. با توجه به نتیجه‌های به‌دست آمده از این بررسی، رویان و گیاهان نیم‌گان در خربزه به مقدار زیادی زیر اثر شدت پرتو، مرحله رویانی و نژادگان قرار می‌گیرد. با استفاده از روش غیر مستقیم و روش شمارش کروموزمی، نیم‌گان بودن گیاهان به‌دست آمده (12</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">n=x=</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:12.0pt;">) تأیید شد.</span></span></div> <div style="text-align: justify;">Irradiated pollen is the most successful haploidization technique within Cucurbitaceae. The influence of gamma ray doses (250, 350, 450 and 550 Gy), genotypes, and stage of development of embryos obtained by irradiated pollen technique on the induction of haploid embryos were studied in several Iranian melon cultivars as well as their hybrids with alien cultivars. Female flowers were pollinated using pollen that had been irradiated with gamma rays. Different shapes and stages of embryos were excised 21 to 25 days after pollination and cultured on E20A medium. Direct culture, liquid culture and integrated culture methods were applied for detecting the induced embryos. Integrated and liquid cultures showed advantages in increasing the efficiency of haploid plants production in melon breeding programs. Results revealed that 550 Gy of gamma-irradiation was successful in inducing parthenogenesis and fruit development, whereas, lower irradiation doses were not effective in inducing haploid embryos. The amount of embryos per seeds were the highest in &lsquo;Samsoori&rsquo; (1.2%) and &lsquo;Saveh&rsquo; (1.1%) cultivars. Some of the heart- and cotyledon-shaped embryos developed to haploid plants. In total, 52 parthenogenic melon plantlet recovered from 274 obtained embryos via pollination with gamma-irradiated pollen. As a result of the present study, haploid embryos and haploid plants production strongly influenced by gamma ray doses, embryo stages and genotypes. Indirect method and chromosome counting performed on the roots of regenerated plants, showed the haploid level (n =x= 12).</div> بکرزا, پرتو گاما, توده بومی خربزه, گرده پرتو‌‌تابی شده Gamma irradiation, Iranian melon, Irradiated pollen, Parthenogenesis 389 400 http://journal-irshs.ir/browse.php?a_code=A-10-114-1&slc_lang=fa&sid=1 لیلا باقری lbagheri@nrcam.org 10031947532846002522 10031947532846002522 Yes پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده کشاورزی هسته ای محمود لطفی 10031947532846002523 10031947532846002523 No پردیس ابوریحان دانشگاه تهران رحیم امیری خواه 10031947532846002524 10031947532846002524 No پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده کشاورزی هسته ای منصور نوری 10031947532846002525 10031947532846002525 No پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده کشاورزی هسته ای