Iranian Journal of Horticultural Science and Technology

fa اثر مدت زمان استخراج بر محتوا و ترکیب‌های اسانس دو گونه آویشن شیرازی و دنایی در مرحله گل‌دهی Investigation of the Effect of Extraction Duration on the Essential Oil Content and Composition of Zataria multiflora and Thymus daenensis under Flowering Stages گیاهان دارویی Medicinal plants پژوهشي Research جنس آویشن به دلیل خاصیت دارویی و زیستی یکی از جنسهای مهم و به طور کامل شناخته شده است. آویشن شیرازی و دنایی دو گیاه دارویی ارزشمند هستند که در طب سنتی ایران به طور گسترده از دیرباز استفاده میشدهاند. اسانس این گونهها یک منبع غنی از تیمول است و به همین دلیل ویژگی ضد میکروبی و ضد اکسیدانی دارد. در این پژوهش اندام هوایی گیاهان آویشن شیرازی و آویشن دنایی در مرحله رشد زایشی جمع‌آوری و در سایه خشک شدند. عمل اسانسگیری برای هر گیاه با استفاده از دستگاه کلونجر در 3 تیمار زمانی یک، دو و سه ساعته و با 3 تکرار انجام شد. اسانس‌های استخراج شده هر تیمار با هم مخلوط و ترکیب اسانس‌های مخلوط شده با دستگاه GC و GC/MS شناسایی و تجزیه تحلیل شدند. بیشترین درصد اسانس در گیاه آویشن شیرازی در تیمار دو ساعت و در گیاه آویشن دنایی در تیمار یک و سه ساعت مشاهده شد.‌ در گیاه آویشن شیرازی ترکیبهای مهم کارواکرول (2/29%) و تیمول (6/27%) در تیمار دو ساعت، لینالول (5/19%) و ترکیب‌های گاما-ترپینن (1/6%) و پاراسیمن (8/4%) در تیمار سه ساعت و در گیاه آویشن دنایی ترکیبهای مهم تیمول (7/36%)، ژرانیول (7/12%) و بورنئول (6/4%) در تیمار یک ساعت، ارواکرول (4/30%) در تیمار دو ساعت و لینالول (5/6%) در تیمار سه ساعت بیشترین مقدار راداشتند. بر اساس مشاهدهها و نتیجههای بهدست آمده بهترین زمان استخراج اسانس آویشن شیرازی، دو ساعت و آویشن دنایی، یک ساعت میباشد، بنابراین هزینههای این فرایند بر اساس نتیجههای بهدست آمده محاسبه، تأمین و از صرف هزینههای اضافی در استخراج اسانس این دو گیاه جلوگیری میشود. جنس آویشن به دلیل خاصیت دارویی و زیستی یکی از جنسهای مهم و به طور کامل شناخته شده است. آویشن شیرازی و دنایی دو گیاه دارویی ارزشمند هستند که در طب سنتی ایران به طور گسترده از دیرباز استفاده میشدهاند. اسانس این گونهها یک منبع غنی از تیمول است و به همین دلیل ویژگی ضد میکروبی و ضد اکسیدانی دارد. در این پژوهش اندام هوایی گیاهان آویشن شیرازی و آویشن دنایی در مرحله رشد زایشی جمع‌آوری و در سایه خشک شدند. عمل اسانسگیری برای هر گیاه با استفاده از دستگاه کلونجر در 3 تیمار زمانی یک، دو و سه ساعته و با 3 تکرار انجام شد. اسانس‌های استخراج شده هر تیمار با هم مخلوط و ترکیب اسانس‌های مخلوط شده با دستگاه GC و GC/MS شناسایی و تجزیه تحلیل شدند. بیشترین درصد اسانس در گیاه آویشن شیرازی در تیمار دو ساعت و در گیاه آویشن دنایی در تیمار یک و سه ساعت مشاهده شد.‌ در گیاه آویشن شیرازی ترکیبهای مهم کارواکرول (2/29%) و تیمول (6/27%) در تیمار دو ساعت، لینالول (5/19%) و ترکیب‌های گاما-ترپینن (1/6%) و پاراسیمن (8/4%) در تیمار سه ساعت و در گیاه آویشن دنایی ترکیبهای مهم تیمول (7/36%)، ژرانیول (7/12%) و بورنئول (6/4%) در تیمار یک ساعت، ارواکرول (4/30%) در تیمار دو ساعت و لینالول (5/6%) در تیمار سه ساعت بیشترین مقدار راداشتند. بر اساس مشاهدهها و نتیجههای بهدست آمده بهترین زمان استخراج اسانس آویشن شیرازی، دو ساعت و آویشن دنایی، یک ساعت میباشد، بنابراین هزینههای این فرایند بر اساس نتیجههای بهدست آمده محاسبه، تأمین و از صرف هزینههای اضافی در استخراج اسانس این دو گیاه جلوگیری میشود. Thymus species are well known as medicinal plants because of their biological and pharmacological properties. Zataria multiflora and Thymus daenensis are two valuable medicinal plants which are extensively used in Iranian traditional medicine. Essential oil of Zataria multiflora and Thymus daenensis is a rich source of thymol which gives high antimicrobial and antioxidant activity to these plants. In this research, the aerial parts of Z. multiflora Boiss. and T. daenensis Celak. were collected at the reproductive phase and dried in shade. Extraction operation for each plant was done in 3 duration treatments of one, two and three hours with 3 replications using clevenger apparatus. Essential oils from each treatment were combined, identified and analyzed by GC and GC/MS. The highest percentage of essential oil of Z. multiflora Boiss. Was obtaind in two hours treatment and in T. daenensis Celak. in one and three hours. The main constituents of Zataria multiflora Boiss. were carvacrol (29.2%) and thymol (27.6%) in two hours treatment, linalool (19.5%), -terpinene (6.1%) and p-cymene (4.8%) in three hours treatment; while in Thymus daenensis Celak. thymol (36.7 %), geraniol (12.7%) and borneol (4.6%) in one hours treatment, carvacrol (30.4%) in two hours treatment and linalool (6.5%) in three hours treatment. In conclusion, the best extraction duration for Z. multiflora essential oil is two hours, whereas for T. daenensis, is one hour. Therefore, the process will become cost effective, accordingly. آویشن دنایی, آویشن شیرازی, درصد اسانس, رشد زایشی, طول دوره استخراج اسانس Zataria multiflora Boiss. Thymus daenensis Celak, Essential oils,Reproductive growth, Extraction duration. 181 192 http://journal-irshs.ir/browse.php?a_code=A-10-342-2&slc_lang=fa&sid=1 شراره نجفیان sh.najafian@pnu.ac.ir 1003194753284600664 1003194753284600664 Yes محمدعلی شاهچراغی 1003194753284600665 1003194753284600665 No وحید روشن 1003194753284600666 1003194753284600666 No مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس