Iranian Journal of Horticultural Science and Technology

fa پاسخ مورفولوژیک برخی از گونه‌ها و هیبرید‌های بین گونه‌ای بادام به تنش خشکی در شرایط درون شیشه‌ای Morphological Response of Selected Almond Species and Interspecific Hybrids to Drought Stress under In vitro Conditions تنش های محیطی Environmental stresses پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">خشکسالی به‌‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های تغییرات اقلیمی، تأثیرات مخربی بر تولید میوه دارد و استفاده از ارقام و پایه های متحمل به تنش خشکی یکی از راه‌‌های کاهش اثرات این تنش می باشد. این پژوهش به‌‌منظور ارزیابی تحمل به خشکی پنج گونه و هیبرید بین گونه‌ای بادام (Prunus elaeagnifolia، P. scoparia، P. eburnea، هیبرید طبیعی P. scoparia × P. elaeagnifolia  و پایه تجاری هیبرید گارنم (Prunus dulcis × P. persica) یا GN) در شرایط کشت بافت در سال 1401 در آزمایشگاه گروه باغبانی دانشگاه شیراز انجام شد. ریزنمونه‌های نوک شاخه پس از ضدعفونی در محیط کشت MS  حاوی GA₃ (4 mg L-1)،  IBA (0.1 mg L-1) و TDZ (1 mg L-1) کشت شدند. گیاهچه‌های تولیدشده تحت تیمارهای تنش خشکی (0، 5/3 و 7درصد  پلی اتیلن گلایکول) قرار گرفتند و شاخص‌های رشدی شامل طول ساقه، وزن تر و خشک، و تعداد برگ سالم و نکروزه ارزیابی شدند. نتایج نشان داد P. eburnea  با بیشترین طول ساقه (03/3 سانتی‌متر)، وزن تر (87/3 گرم) و وزن خشک (44/0گرم) متحمل‌ترین گونه بود، در حالی که GN حساس‌ترین رفتار را نشان داد. افزایش سطح PEG منجر به کاهش معنی‌دار رشد در تمام گونه‌ها و هیبرید‌های بین گونه‌ای شد. گونه‌ها و هیبرید‌های بین گونه‌ای وحشی نسبت به پایه تجاری برتری واضحی در تحمل به خشکی داشتند. این یافته‌ها مؤید قابلیت بالای روش‌های درون‌شیشه‌ای برای غربالگری اولیه گونه‌ها و هیبرید‌های بین گونه‌ای متحمل و کاربرد آنها در برنامه‌های اصلاحی است.</div> <div style="text-align: justify;">Drought, as one of the most significant challenges of climate change, has devastating effects on fruit crops’ production. Using drought-tolerant scion and rootstock cultivars is one of the strategies to reduce the impact of this stress. This study was conducted to evaluate drought tolerance in five almond genotypes (Prunus elaeagnifolia, P. scoparia, P. eburnea, the natural hybrid P. scoparia × P. elaeagnifolia, and the commercial rootstock GN) under in vitro conditions in 2022 at the Horticulture Department Laboratory, Shiraz University. Shoot tip explants were disinfected and cultured on MS medium containing GA₃ (4 mg L-1), IBA (0.1 mg L-1), and TDZ (1 mg L-1). The regenerated plantlets were exposed to drought stress treatments (0, 3.5, and 7% polyethylene glycol (PEG)), and growth parameters including shoot length, fresh and dry weight, and the number of healthy and necrotic leaves were evaluated. Results showed that P. eburnea, with the highest shoot length (3.03 cm), fresh weight (3.87 g), and dry weight (0.44 g), was the most tolerant species, while GN exhibited the highest sensitivity. Increasing PEG concentration led to a significant reduction in growth in all genotypes. Wild species and interspecific hybrids showed a clear advantage over the commercial rootstock in drought tolerance. The findings confirm the efficiency of in vitro methods for the preliminary screening of tolerant species and their application in breeding programs.</div>   کشت بافت, تنش خشکی, PEG , ریزازدیادی, پایه‌‌‌‌های مقاوم Tissue culture, Drought stress, PEG, Micropropagation, Tolerant rootstock 65 78 http://journal-irshs.ir/browse.php?a_code=A-10-265-4&slc_lang=fa&sid=1 Amir Rezaei امیر رضایی a.rezaei@ut.ac.ir 100319475328460010785 100319475328460010785 No دانشگاه شیراز Ali Gharaghani علی قرقانی agharghani@shirazu.ac.ir 100319475328460010786 100319475328460010786 Yes دانشگاه شیراز Saeid Eshghi سعید عشقی eshghi@shirazu.ac.ir 100319475328460010787 100319475328460010787 No دانشگاه شیراز Mansoureh Nazari منصوره نظری m_nazari67@alumni.ut.ac.ir 100319475328460010788 100319475328460010788 No دانشگاه فردوسی مشهد